Reklamı Kapat

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

Tarihi asırlar öncesine dayanan Ereğli, Osmanlı İmparatorluğu döneminde de önemli yerleşim yerlerinden biriydi… O dönemlerde kaza konumunda olan Ereğli’ye Karapınar ve Divle nahiyeleri de bağlıydı ve Ereğli’nin toprakları oldukça geniş bir alana sahipti.

Büyütmek için resme tıklayın

Ereğli ve Ereğli’nin tarihi üzerine önemli araştırmalar yapan Merve İnce, Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Salnamelere Göre Konya Ereğlisi isimli Yüksek Lisans Tezinde Ereğli’nin köylerini ve o dönemki nüfus bilgilerini de netleştirdi.

Ereğli ile ilgili Osmanlı arşivlerinden elde edilen bilgilere göre, en eski bilgilere 1285 (1868) yılına ait olan kayıtlarda rastlanıyor. 1286 yıllarında Ereğli’nin nahiyeleri hakkında ayrıntılı bilgi verilirken 1310 yılında ise ilk kez mahalle ve köy sayısı hakkında ayrı ayrı bilgilere yer verilmiştir.

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

1285 (1868) yılına ait salnamede mahallelerin ve köylerin sayısı hakkında bilgilere ulaşılmıştır.

Ereğli kaza merkezine ait mahalle ve köylerin sayısı 43, Karapınar nahiyesinin 29, Divle nahiyesinin 11 olduğu ve toplam sayısının 83 olduğu belirtilmiştir.

Karapınar’ın kaza olmasından dolayı, daha önce de belirtildiği üzere 1289 (1872) yılına ait salnameden itibaren bu yerleşim biriminden Ereğli kazası içerinde bahsedilmemiştir. Dolayısıyla 1289 (1872), 1290 (1873) yıllarına ait salnamelerde Ereğli kaza merkezi ve Divle nahiyesinin köylerinden bahsedilmiştir. Bu yıllarda Ereğli kaza merkezine bağlı 29, Divle nahiyesine bağlı 6 köy bulunmaktadır.

Yani kaza geneli, Ereğli ve Divle kasabalarının yanı sıra 35 köyden oluşmuştur. Görüldüğü üzere 1289 (1872) yılına gelindiğinde kaza genelindeki köylerin sayısında ciddi bir düşüş yaşanmıştır. Bu düşüşteki en büyük etken, Karapınar nahiyesinin bu tarihten önce kaza statüsüne kavuşarak Ereğli kazasından ayrılmasıdır. Bunun yanı sıra Ereğli kaza merkezi ile Divle nahiyesine bağlı köylerin sayılarında da önemli sayıda bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir.

Öyle ki 1286 (1869)’da 43 olan kaza merkezine bağlı köylerin sayısı 14, Divle nahiyesinin 11 olan köy sayısı 5 azalmıştır. Yani köy sayısında 19 azalma gerçekleşmiştir. Bu durum Ereğli kazasında bulunan hane ve nüfus sayılarını doğrudan etkilemiştir. Nitekim bu azalış, 1287 (1870) ile 1289 (1872) yıllarına ait salnamelerde verilen nüfus farklılığından açıkça görülmektedir.

1289 (1872), 1290 (1873) yıllarına ait salnameler, Ereğli kazası genelinde bulunan köy isimlerine ve bunların nüfuslarına ait bilgiler vermesi bakımından büyük önem arz etmektedir. 1289 (1872) yılında Divle nahiyesinin köyleri şunlardır: Yaşamış, Kureyş-i Kebîr, Kureyş-i Sağîr, Can, Karaman ve Bertdi.

Bu tarihte Ereğli kaza merkezine bağlı köyler ise: Aşıklar, Basdı, Belceağaç, Bekdik Aşireti, Borda, Çan ile Koşuncuk, Çayan-ı Derbend Aşireti, Dedeli, Dede-i Kebir, Deli Mahmutlu, Durlaz (Yıldızlı), Eskihisar, Gaybi, Hamallar, İbriz, İkizli, Kaçan, Karadağ (Gölviran), Kara Yusuflu, Kızılgedik, Kösere, Nernek (Halkapınar), Osman Köseli, Sarıca, Seydi Fakılı, Sinandı, Tutut ve Zamya’dır.

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

1296 yılına ait salnamede mahalle ve köylerin sayısı 56 olarak belirtilmiştir. Yani köy sayısı 21 artmıştır. Bu artışın 93 Harbi (1877-1878) sırasında ve sonrasında yaşanan iç göç sonrası gerçekleşmiş olabileceği akla yatkın gelmektedir.

1310’lu yıllardan kalan bilgilere göre, Ereğli kazası mahalle sayısı 15, köy sayısı 50’dir. Divle nahiyesinin mahalle sayısı 7, köy sayısı ise 12’dir. Toplam mahalle sayısı 22 ve köy sayısı 62’dir. Bahsi geçen salnamelerde sadece sayı verilmiş, mahalle ve köy isimlerinden bahsedilmemiştir. 1312 (1894) yılına ait salnamede ise Ereğli kazasına ait 52, Divle nahiyesine ait 10 köy isminin teker teker verildiği görülmektedir.

Tablo 5. Ereğli Kazası Köyleri, Hane ve Nüfus Sayıları

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları
Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

KAÇAN VE KARAVİRAN KÖYLERİ…

1289 (1872) yılında Kaçan ve Karaviran köylerinin hane sayısı ve nüfusu birlikte verilirken 1312 (1894) yılında ise köylerin hane sayısı ve nüfusu hakkında ayrı ayrı bilgi verilmiştir.

Ereğli kazasına bağlı köylerden en fazla nüfusa sahip olanı, 1.215 kişi ile Kızılca olmuştur. Nüfusu binin üzerinde olan dört köy bulunmaktadır.

Bunlar, nüfusu en fazla olandan başlayarak şöyle sıralanmaktadır: Kızılca, Hortu, Zanapa ve Çayan-ı Berkarı. Hacı Osman köyünde hane sayısının ve nüfusun verilmediğini görmekteyiz. 1289 (1872) yılında nüfusu 100’ün altında bulunan Basdı, Belceağaç, Borda, Dedeli, Dede-i Kebir, Deli Mahmutlu, Eskihisar, Geveli, Hamallar, İkizli, Kaçan, Kızılgedik, Kösere, Osman Köseli, Sarıca ve Seydi Fakılı olmak üzere 16 köy bulunmaktadır. 1312 (1894) yılında ise nüfusu 100’ün altında bulunan Belceağaç, Beyköyü, Deli Mahmutlu, Hacımemiş, Hacı Osman, Kızılgedik, Lagos, Sarıca, Yasdikaya ve Yazlık olmak üzere 10 köy bulunmaktadır.

En az kişiyi barındıran köyler, nüfusu azdan çoğa doğru Belceağaç, Çan, Kızılgedik, Lagos, Yasdikaya, Beyköyü, Hacımemiş, Deli Mahmutlu, Çan, Yazlık, Sarıca’dır. 1289 (1872) yılında nüfusu 100 ilâ 300 arasında olan Aşıklar, Çan ile Koşuncuk, Durlaz, Gaybi, Karadağ Gölviran, Kara Yusuflu, Nernek, Sinandı ve Tutut olmak üzere 9 köy bulunmaktadır. 1312 (1894) yılında ise nüfusu 100 ilâ 300 arasında olan Adabağ, Alhan, Aziziye, Belceağaç, Budak, Çakallar, Çiller, Dedeli, Dede-i Kebir, Durlaz, Eskihisar, Gökbel, Işıklar, İkizli, Kaçan, Kale-i Mindos, Karaviran Kargacı, Körli, Kösere, Kuskuncuk, Kara Yusuflu, Lütf-i Hamidi, Nernek, Osman Köseli, Rumkuş, Seydi Fakılı, Şeyh Ömer, Tatlıkuyu, Tonat, Yeniköy ve Zengen olmak üzere 32 köy bulunmaktadır. Nüfusu 300 ile 700 arasındaki köyler ise 10 adettir. Bunlar nüfusu artan şekilde sırasıyla şu şekildedir: Tonat, Nernek, Gaybi, Sinandı, İbriz, Bulgurluk, Gölviran, Servili, Zamya ve Çayan-ı aşağı’dır.

Divle Kasabasında Bulunan Köylerin Nüfus Değişimi

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

1289 (1872) yılına ait salnamede Divle kasabasında altı köyün, 1312 (1894) yılına ait salnamede ise on köyün bulunduğu bilgisine ulaşılmıştır. 1289 (1872) ve 1312 (1894) yıllarında Divle kasabasında ortak olarak sadece Çan köyünün var olduğu bilgisine ulaşılmıştır. 1312 (1894) yılında Çan köyünün isminden iki kere bahsedilmiştir. Çan köyünün nüfusu 91 olanın kazaya mesafesi 4, nüfusu 47 olanın ise 6’dır. 1289 (1872) yılındaki kazaya olan mesafesi 7 olması sebebiyle nüfusu 47 olan Çan köyüne yazılarak kıyaslanmıştır. 1289 (1872) yılına ait salnamede Çan köyünün hane sayısı 11’dir.

1312 (1894) yılına ait salnamede ise Çan köyünün hane sayısı azalırken nüfusun arttığı bilgisine ulaşılmıştır. Divle kasabasında 1289 (1872) yılına göre 1312 (1894) yılında hane sayısı 500 nüfusu ise 1.005 artmıştır.

1289 (1872) yılında Divle kasabasının yani nahiye merkezinin hane sayısı 478, erkek nüfusu 1.409’dur. Nahiyeye bağlı köylerin hane sayısı 283, erkek nüfusu ise 997’dir. Toplam hane sayısı 761, erkek nüfusu ise 2.406 olması gerekirken yanlış hesaplanarak 2.412 yazılmıştır. Divle nahiye merkezinin 1312 (1894) yılında Divle kasabasının hane sayısı 268, nüfusu ise 1.049’dur.101 Aynı tarihte köylerinin hane sayısının 783, nüfusu ise 2.002 olduğu bilgisine ulaşılmıştır.

Toplam olarak hane sayısı 1.051, nüfusu ise 3.051’dir. Bu tarihte kasabanın hem hane sayısında hem de nüfusunda gözle görülür bir düşüş olduğu dikkat çekmektedir. Bu arada Kıraman ve Karaman köy isimlerinin birbirine benzediğini görmekteyiz.

Birçok yerleşim biriminde olduğu gibi, Ereğli kazasının nüfusunun, köy ve hane sayılarının artışında 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin kaybettiği topraklardan yapılan göçlerin büyük etkisinin olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Yunanistan’ın Selanik şehrinde yaşayan Müslüman Türkler Kılkış ilçesi, Üsemli, Saraşlı ve Kamberli’den Ereğli kazasına göç ederek yerleşmişlerdir. Bahsi geçen yerlerden gelenler Ereğli’nin Kazancı, Cami-i Kebir, Yunuslu mahallelerine ve Hacı Memiş köyüne yerleştirilmişlerdir.

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Çerkez muhacirin bir kısmı Konya’da iskan edilmişlerdir. 520 hane Çerkez muhacir, daha önce yüksek yerlerde yaşadıklarından dolayı Muhacirin Komisyonu tarafından Konya sancağına gönderilmişler ve Akşehir, Ilgın, Saidili ile Ereğli kazasının Belceağaç ve Orhaniye köylerine yerleştirilmişlerdir. Ancak Çerkezlerin Ereğli çevresinde kurulan köylerindeki nüfusları bataklıklardan kaynaklardan sivrisineklerden dolayı tükenmiştir.

Ereğli kazası genelinde bulunan köy isimlerini değerlendirdiğimizde Hacı Memiş, Hacı Osman ve Şeyh Ömer şahıs isimlerinin dini inançlara göre şekillendiğini göstermiştir. İslam dininin etkisi ile halife isimleri verilmiştir. Padişah isimlerinden etkilenilerek verilen köy isimleri ise Aziziye ve Lütf-i Hamidi’dir.

Durlaz, Ekizli, Işıklar, Kaçan, Sinandı ve Zanapa köyleridir.104 Aşiret isimlerinden adına alan köyler ise Bekdik aşireti ve Çayan-ı derbend aşiretidir. Renklerden isimlerini alarak şekillenen köy isimleri Kara Yusuflu, Karaviran, Kızılca, Kızılgedik ve Sarıca’dır. Çakallar, Kargacı, Rumkuş köy isimleri hayvan isimlerinden esinlenerek verilmiştir. Mahsul ismi olarak Bulgurluk, doğadan esinlenerek isim verilen Adabağ ve Belceağaç isimlerinden oluştuğu görülmektedir. Tablo 5 incelendiğinde görüleceği üzere en çok sırasıyla şahıs, renk, hayvan, padişah, aşiret, ağaç ve mahsul isimleriyle karşılaşmaktayız.

Osmanlı kayıtlarında Ereğli’nin köyleri ve nüfusları

16. yüzyılda ören ve viran adlı yerleşim isimleri de Anadolu’da çoğu yerinde olduğu gibi Konya ovasının güney kesiminde ve Ereğli kazasında yaygın olarak kullanılmıştır. Bu yerleşimlerde daha çok dağlık kesimler tercih edilmiştir. Bu tür yerlerin dönemin imkanları dahilinde ovalık alana göre dışarıdan gelen tehlikelere karşı daha güvenilir olması ve su imkanının var olması sebebiyle yerleşimlerin daha çok ovalık alandan dağlık alana geçişi sağlayan yamaçlarda gerçekleşmiştir.

09 Şub 2024 - 00:13 - Gündem --- Okunma

Son bir ayda ereglihaberleri.com sitesinde 528.671 gösterim gerçekleşti.


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Ereğli Haberleri Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Ereğli Haberleri hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Ereğli Haberleri editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Ereğli Haberleri değil haberi geçen ajanstır.

02

A.k - Belkaya geçmişte de hiç bir yere sığamamış anlaşılan !

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 10 Şubat 00:53
01

Isim - Burası istasyon caddesindeki konak sanırım. Eskiden amerikan evlerine benziyormuş evler, sokaklar şimdi hindistana döndü. Yazık!

Yanıtla . 2Beğen . 2Beğenme 31 Ağustos 20:40

Reklamı Kapat